BAZA
DRZEWORYTÓW

Baza Danych

00000848
materiał (podłoża): papier
technika: drzeworyt wzdłużny
wymiary: 72,7 x 60 cm
datowanie klocka drzeworytniczego: 1729 datowanie odbitki drzeworytniczej: 1801-1841
opis: Drzeworyt składający się z czterech sklejonych arkuszy. Odbitki ukazują epizody drogi krzyżowej, z postacią Chrystusa upadającego pod krzyżem na pierwszym planie. Prawą ręką przytrzymuje krótsze ramię krzyża o powierzchni naśladującej rysunek drewna. Ciało klęczącego jest skierowane w lewo, a delikatna twarz o wyrazistych oczach - zwrócona do widza. Na głowie Chrystus ma koronę cierniową z drobnymi kolcami. Jego lewa ręka jest wyciągnięta w stronę gruntu, by zamortyzować upadek. Jedna ze stóp wyłania się spod długiej szaty, przewiązanej sznurem, do którego został doczepiony łańcuch. Jego koniec trzyma w prawej dłoni jeden z oprawców, wznoszący równocześnie lewą rękę z pałką. Pionową belkę krzyża trzyma oburącz pochylony Szymon Cyrenejczyk, którego postać jest nieproporcjonalnie mała w stosunku do innych ukazanych na pierwszym planie. Przed Chrystusem, po lewej stronie kompozycji, została ukazana św. Weronika trzymająca w rękach chustę z odbitym Obliczem Pańskim. Na drugim planie po prawej przedstawiono postacie św.Jana Ewangelisty podtrzymującego Matkę Boską z rękami złożonymi w geście bólu. Ich głowy otaczają aureole. Wyżej ukazano grupę rzymskich żołnierzy eskortujących Jezusa. Odziani w hełmy i pancerze, łuskowe i płytowe, zostali wyposażeni we włócznie. Jeden z nich wznosi dyscyplinę z wieloma rzemieniami, a drugi - pęk rózg. W głębi, u góry drzeworytu, widnieją drobne postacie opatrzone napisem na wstędze. Po lewej widnieje grupa piechurów z włóczniami, na czele której galopuje na koniu jeździec. Nad jego głową z obłoków wynurza się okrągły kształt słońca obdarzonego ludzkim obliczem. Po prawej, pod wyłaniającym się z chmur, wpisanym w koło półksiężycem o ludzkim profilu, trzej żołnierze prowadzą dwóch obnażonych łotrów z opaskami udrapowanymi wokół bioder. Obok zza wzniesień pokrytych pojedynczymi kępami roślin, zwieńczonych dwoma krzyżami wyłaniają się czarno odziani Żydzi w płaskich nakryciach głowy. Nad nimi powiewa wstęga z napisem. Niżej dwaj mężczyźni niosą drabinę ku grupie żołnierzy z włóczniami, zgromadzonych pod sztandarem. U dołu drzeworytu na poziomym pasie wyznaczonym równoległymi liniami na białym tle wykonano czarny napis podzielony na dwie części. Jego końcowy fragment, odnoszący się do daty wykonania deski i autora, został wykonany w dwóch wierszach.
motyw ikonograficzny: Chrystus upadający pod krzyżem , chusta świętej Weroniki , Droga Krzyżowa , dyscyplina , krzyż , księżyc , łańcuch , Łotr , Matka Boska Bolesna , rózga , słońce , sygnatura , Szymon z Cyreny , święta Weronika , święty Jan Ewangelista , włócznia , żołnierz rzymski , Żyd
stan zachowania: uszkodzony
napisy i znaki: OBRAZ PANA IEZVSA. VPADAYOCEGO , (po lewej stronie, na banderoli) OZŁYZAKAMIENIALINARODZIEŻYDOWSKIACSO (?) SWIWIŁIEZVS NAZARANSK , (po prawej stronie, na banderoli) VERAEEFIGIESDOMININOSTtRiYESV/HSiNMOTECALVARIAANNODOMINI1729ALEXANDERCEGLENCKI , (u dołu)
numer inwentarza: 69740
uwagi: Opisywany eksponat posiada odpowiednik innego autorstwa, opublikowany przez Galaunego, zob. il. 146, różniący się od opisywanego uproszczeniami, detalami kompozycji, odwróceniem dolnej sceny, a także odmiennymi inskrypcjami. Drzeworyt Ceglenckiego jest uważany za jeden z najstarszych, posiadających cechy ludowe. Drzeworyt pochodzi z kolekcji Józefa Gwalberta Pawlikowskiego (1793-1852)- mecenasa sztuki i kolekcjonera, działacza gospodarczego i politycznego, syna założyciela zbiorów sztuki w Medyce, które sam znacznie powiększył. Wśród różnorodnych zbiorów J. G. Pawlikowskiego znalazła się również unikatowa kolekcja 143 drzeworytów ludowych. Stanowi ona niezwykle cenny i pionierski zasób, a jej twórca należy do pierwszych zbieraczy, który – gromadząc „starożytności ojczyste” – umiał skierować uwagę na niedoceniane przez jemu współczesnych prace ludowych i prowincjonalnych artystów. Tworzona była od lat 30. do 50. XIX wieku, czyli w okresie, kiedy działali ostatni już drzeworytnicy, wykonujący swe usługi dla ludności wiejskiej. Tworząc kolekcję ludowych drzeworytów, Pawlikowski korzystał z pomocy Kajetana Wincentego Kielisińskiego (1810-1849), rysownika i rytownika, przez pewien czas opiekuna zbiorów medyckich. W czasie swoich wędrówek po Galicji, Mazowszu, Lubelszczyźnie czy Wielkopolsce nabywał on grafiki między innymi od drzeworytników i sprzedawców dewocjonaliów. Kilka drzeworytów ludowych pozyskanych zostało także przez Teofila Żebrawskiego w latach 1845-1851, również współpracującego z Pawlikowskim, który cały swój zbiór w 1849 roku przeniósł z Medyki do Lwowa. W 1921 roku spuścizna po Józefie Gwalbercie Pawlikowskim, trafiła do Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, przekazana tam przez wnuka, Jana Pawlikowskiego. Po II wojnie pozostałe we Lwowie zbiory weszły w skład Biblioteki Akademii Nauk USRR, która po odzyskaniu niepodległości przez Ukrainę przemianowana została na Lwowską Narodową Naukową Bibliotekę Ukrainy im. Wasyla Stefanyka. Drzeworyty ludowe przechowywane są w Oddziale Sztuki Biblioteki, w Pałacu Baworowskich we Lwowie. Odbitka o pierwotnym numerze inwentarza: 406, a następnie EST.3073. Na marginesie u dołu po prawej stronie widnieje odręczna adnotacja Kielisińskiego "Alexander Cegleński, 1729 r.".
fotografia: Merduch, Jurij , 2013
opracowanie dokumentu: Mosio, Grażyna, 2013.08.17,
instytucja: Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie
.
.
Moja galeria / Loguj
Login
Hasło
Midas Browser
Powered by Midas Browser ©