BAZA
DRZEWORYTÓW

Baza Danych

00000794
materiał (podłoża): papier
technika: drzeworyt wzdłużny
wymiary: 38 x 29,9 cm
datowanie klocka drzeworytniczego: 1789? datowanie odbitki drzeworytniczej: około 1850
opis: Kompozycję wypełnia dzwonowata szata Matki Boskiej z półksiężycem o ludzkim profilu u dołu. Maria trzyma na prawej ręce Dzieciątko, a w lewej dłoni berło. Na głowach obu postaci widnieją korony zamknięte. Płaszcz Matki Boskiej jest ozdobiony białym stylizowanym wzorem roślinnym na czarnym tle ze wzorem kratownicy z kropkowanych linii. Dół płaszcza i jego brzegi lamują szerokie taśmy obszyte perełkami. Na ich czarnym tle w białe kropki są rozmieszczone naprzemiennie owalne i zbliżone do rombów formy imitujące szlachetne kamienie. Rozchylony płaszcz ukazuje przód sukni we wzór ze stylizowanych białych liści na czarnym tle, z rozetą przypominającą kwiat o owalnym środku i licznych płatkach u dołu. Dekolt i ramiona Marii zakrywają rzędy korali. Szatę opasuje u dołu sznur korali. Rozkloszowaną sukienkę Jezusa zwróconego w stronę Matki ozdabia nieregularny wzór skomponowany z liści na tle drobnych prążków. Szyję otaczają liczne sznury korali. Dzieciątko prawą dłonią podtrzymuje swoją lewą okaleczoną stopę. Białe tło wypełniają liczne wota: serca z monogramami, okrągłe obrazy z popiersiami mężczyzny i kobiety, plakiety z wyobrażeniami dramatycznych wydarzeń: uwolnienia od czarta, uzdrowienia z choroby, uratowania z topieli, niemowlęcia w powijaku, oczu, uszu na tabliczkach, dwóch par skrzyżowanych kul - u dołu. U dołu widnieje czarna inskrypcja opatrzona datą 1789, a nad nią po obu bokach po dwa równoległe poziome czarne niewycięte pasy, nad nimi po bokach pary czarnych punktów. Całość w kształcie prostokąta stojącego otacza obramowanie z pojedynczej linii.
motyw ikonograficzny: człowiek (stopa) , korona , kula chromego , Matka Boska Łąkowska , Matka Boska z Dzieciątkiem , wotum (chory) , wotum (niemowlę) , wotum (oko) , wotum (ręka) , wotum (serce) , wotum (szlachcianka) , wotum (szlachcic) , wotum (topielec) , wotum (ucho) , wotum (wypędzenie złego ducha)
stan zachowania: dobry
napisy i znaki: OBRAZ P:MŁĄKOWSKYEI AD: 1789 , (u dołu drzeworytu) IHS , (po lewej stronie, na wotum) MARYIA , (po prawej stronie, na wotum) S:S: , (po prawej stronie, u dołu)
numer inwentarza: ECT.3044
uwagi: Według przekazów Łąki były miejscem kultu pogańskiego. W XIII w. wybudowano w osadzie małą drewnianą świątynię by upamiętnić pewne objawienie. Legenda mówi, że dzieciom pasącym bydło ukazała się figura Matki Boskiej płynąca w górę Drwęcy. Odniesiona do Nowego Miasta, zniknęła. Kolejnego dnia została znaleziona na drzewie w Łąkach. Zlecono wykonanie figury Matki Bożej, którą lud otoczył czcią. Inne podanie mówi, że kaplicę wybudował Krzyżak, wójt bratiański w roku 1400 lub 1401. Sława Łąk zaczęła się rozpowszechniać stopniowo, a w XVII w. opiekę nad kościołem objęli oo. reformaci. Nadali rozgłos kultowi Matki Bożej z Dzieciątkiem, do której przybywali liczni pątnicy i rozpoczęli starania o koronację. Cudowna drewniana figura w typie Pięknej Madonny ma ok. l00 cm wysokości i została zakryta bogatymi sukienkami. W 1752 r. koronowano ją dzięki zezwoleniu Benedykta XIV. Była to szósta koronacja na terenie Rzeczypospolitej. W XVIII i XIX w. sława sanktuarium rosła. Zyskało nazwę "zachodniopruskiej Częstochowy". Mimo trudności, jakie czynił rząd pruski, Polacy z Warmii, Kurpiów dążyli do Łąk Bratiańskich jako do ogniska życia narodowego i religijnego. Zamknięcie klasztoru w 1875 r. przez zaborców położyło kres manifestacjom patriotycznym i pielgrzymkom. W 1882 r. spłonął kościół. Uratowaną cudowną figurę, przeniesiono do fary w Nowym Mieście Lubawskim, gdzie znajduje się do dzisiaj w ołtarzu głównym. Cześć Madonnie oddawana jest przez wiernych w dalszym ciągu, co potwierdzają pielgrzymki i wota. Drzeworyt pochodzi z kolekcji Józefa Gwalberta Pawlikowskiego (1793-1852)- mecenasa sztuki i kolekcjonera, działacza gospodarczego i politycznego, syna założyciela zbiorów sztuki w Medyce, które sam znacznie powiększył. Wśród różnorodnych zbiorów J. G. Pawlikowskiego znalazła się również unikatowa kolekcja 143 drzeworytów ludowych. Stanowi ona niezwykle cenny i pionierski zasób, a jej twórca należy do pierwszych zbieraczy, który – gromadząc „starożytności ojczyste” – umiał skierować uwagę na niedoceniane przez jemu współczesnych prace ludowych i prowincjonalnych artystów. Tworzona była od lat 30. do 50. XIX wieku, czyli w okresie, kiedy działali ostatni już drzeworytnicy, wykonujący swe usługi dla ludności wiejskiej. Tworząc kolekcję ludowych drzeworytów, Pawlikowski korzystał z pomocy Kajetana Wincentego Kielisińskiego (1810-1849), rysownika i rytownika, przez pewien czas opiekuna zbiorów medyckich. W czasie swoich wędrówek po Galicji, Mazowszu, Lubelszczyźnie czy Wielkopolsce nabywał on grafiki między innymi od drzeworytników i sprzedawców dewocjonaliów. Kilka drzeworytów ludowych pozyskanych zostało także przez Teofila Żebrawskiego w latach 1845-1851, również współpracującego z Pawlikowskim, który cały swój zbiór w 1849 roku przeniósł z Medyki do Lwowa. W 1921 roku spuścizna po Józefie Gwalbercie Pawlikowskim, trafiła do Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, przekazana tam przez wnuka, Jana Pawlikowskiego. Po II wojnie pozostałe we Lwowie zbiory weszły w skład Biblioteki Akademii Nauk USRR, która po odzyskaniu niepodległości przez Ukrainę przemianowana została na Lwowską Narodową Naukową Bibliotekę Ukrainy im. Wasyla Stefanyka. Drzeworyty ludowe przechowywane są w Oddziale Sztuki Biblioteki, w Pałacu Baworowskich we Lwowie. Dawny numer inwentarza: 1251f/17(?)(Piwocki błędnie odczytuje napis i podaje zły numer inwentarza).
fotografia: Merduch, Jurij , 2013
opracowanie dokumentu: Mosio, Grażyna, 2013.08.13,
instytucja: Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie
.
.
Moja galeria / Loguj
Login
Hasło
Midas Browser
Powered by Midas Browser ©